Fortuna variabilis

Zygmunt Librowicz, Car w polskiej niewoli

Historia Rosji pasjonuje mnie od dawna. Szczególnie okres Wielkiej Smuty, panowanie Romanowych, czasy II Wojny Światowej oraz czasy powojenne. 

Prezentowana dziś przeze mnie książka jest objętościowo niewielka. Napisana w bardzo klarowny sposób przez pisarza  i dziennikarza urodzonego w Królestwie Polskim (Kongresówce) w 1855 roku, a zmarłym w Petersburgu w 1921 roku.  

Car w polskiej niewoli dotyczy okresu Wielkiej Smuty. Opisuje pokrótce losy Wasyla Szujskiego, wystawia świadectwo rządom króla Zygmunta III Wazy (niezbyt pochlebne zwracając uwagę na jego manipulacje i szerzenie nieprawdy dotyczącej zniewolenia cara moskiewskiego Wasyla Szujskiego), zaznacza dalekowzroczność hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego. Trzykrotnie ludność Warszawy gromadziła się wzdłuż drogi obserwując wędrówkę Wasyla Szujskiego zarówno za jego życia, jak i po śmierci. Pierwszy raz zebrała się, aby zobaczyć jak dumny Stanisław Żółkiewski wiedzie przed oblicze króla Zygmunta pojmanego w niewolę cara moskiewskiego. Drugi raz skupiła się wzdłuż drogi, którą przewożono prochy zmarłego Wasyla Szujskiego (już nie jako cara moskiewskiego, a jako zakładnika gostynińskiego zamku), aby złożyć je w specjalnie do tego celu wzniesionej Kaplicy Moskiewskiej w Warszawie. Trzeci raz ludność Warszawy obserwowała uroczyste przekazanie prochów Wasyla Szujskiego moskiewskiej delegacji, której zadaniem było sprowadzenie prochów tego bądź co bądź cara moskiewskiego. Przy okazji Librowicz wyjaśnia czytelnikom, dlaczego Rosji tak bardzo zależało na tym, aby na ziemi polskiej nie zostało nic, co mogło przypominać o drobnej przewadze Polski nad Rosją. Wszak na odebraniu prochów się nie skończyło. 

Książka opatrzona jest posłowiem autorstwa Jaremy Marciszewskiego. Stylem nawiązał do Librowicza, a więc w sposób zwięzły i przystępny dopowiada historię. Z tej niewielkiej publikacji oprócz wiedzy historycznej możemy wynieść coś jeszcze. Przestrogę. Fortuna variabilis – szczęcie jest zmienne – osobliwie w losach państw... (s. 71).

Unia Wydawnicza Verum (1994)