Historia uczy jak raptem nasze życie potrafi się diametralnie zmienić.

Edward Kołodziejczyk, Tryptyk warszawski. Wypędzenie, Dulag 121, Tułaczka

Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej (1984)

Książka w pełni poświęcona Warszawiakom zmuszonych opuścić stolicę zarówno w czasie trwania Powstania Warszawskiego, jak i po jego upadku. Czytałam sporo książek o okupacji hitlerowskiej, o Powstaniu Warszawskim, czy o hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Tym razem pierwszy raz wpadła mi w ręce książka o Dulagu 121 w Pruszkowie oparta przede wszystkim na wspomnieniach, które ukazują dramat ludzi wypędzonych do obozu nie posiadających dosłownie niczego… Dramat osieroconych dzieci… Dramat matek widzących śmierć swoich pociech… Dramat ludzi starych nie mających sił walczyć o przetrwanie... Dramat powstańców zaznających gorycz przegranej… Dramat rozdzielonych rodzin… Dramat tułaczki tych, którym udało się opuścić bramę obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. I w tym wszystkim serca ludzkie. Serca tych wszystkich, którzy ryzykując nieśli pomoc innym nieznanym sobie ludziom. Pomoc nieśli zarówno Ci mniej rozpoznawalni, jak i osoby szerzej znane, np. Jarosław Iwaszkiewicz. Książka pokazująca ogrom problemu ludzi wypędzonych z Warszawy. Z jednej strony mówimy o problemie cywilów wypędzanych przez hitlerowców całymi dzielnicami, z drugiej strony jest to problem całych instytucji (warszawskie szpitale czy sierocińce). Cała lektura była dla mnie wstrząsająca, ale jedno zdanie szczególnie utkwiło mi w pamięci.

Obok mnie szedł, również zwolniony przez lekarza, Stanisław Wojciechowski, były prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, przed wybuchem wojny naczelny dyrektor Związku Gospodarczego Spółdzielni Spożywców „Społem’ i mój były profesor przedmiotu „spółdzielczość” w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Prof. Wojciechowski był bardzo wyniszczony Powstaniem i wiekiem (liczył w tym czasie 75 lat). Wysoki, siwiuteńki, bardzo szczupły, ubrany był w podniszczony, czarny surdut, na ramieniu niósł mały tobołek z rzeczami uwiązanymi do laski.

Historia uczy jak raptem nasze życie potrafi się diametralnie zmienić. Nic nie jest dane nam raz na zawsze. Ani stanowisko, ani spokój, ani wolność, ani godne życie. Dziś jesteśmy na szczycie, jutro możemy być już znacznie niżej. Dziś żyjemy w wolnym kraju, jutro możemy uciekać przed bombami. Dziś mamy wszystko, jutro możemy nie mieć niczego.