będę wracała do historii jej mieszkańców

Anna Kamińska, Białowieża szeptem. Historie z Puszczy Białowieskiej

Gdy zobaczyłam tę książkę wiedziałam od razu, że to książka dla mnie. Po pierwsze dlatego, że uwielbiam Podlasie i od kilku lat regularnie odwiedzam Puszczę Białowieską, Białowieżę i okolice (zdjęcia z tych podróży możecie znaleźć TU i TU i TU). Po drugie – autorką książki jest Anna Kamińska, której twórczość miałam przyjemność poznać czytając biografię Simony Kossak i Wandy Rutkiewicz właśnie jej autorstwa (recenzje możecie znaleźć TU i TU). Nic zatem dziwnego, że z wielką przyjemnością sięgnęłam po historie z Puszczy Białowieskiej opowiadane szeptem.

Dlaczego szeptem? Ano dlatego, że to nie zawsze przyjemne historie, o których chciałoby się mówić głośno.

Gdy odwiedzam Białowieżę zawsze zachwycam się tym miejscem. Staram się wtedy czerpać z otoczenia jak najwięcej. Chłonę zapach lasu. Zasłuchuję się w śpiewie ptaków. Zachwycam się ciszą i spokojem. A do tego wszystkiego nie mogę oderwać oczu od tej swoistej architektury. Wydawać by się mogło, że tu trwa wieczna sielanka. Anna Kamińska udowadnia, że do sielanki bywało daleko.

Białowieża. To tu car Aleksander III zlecił budowę pałacu. To tu była jego letnio-jesienna rezydencja. To za cara powstały stacje Białowieża Pałac i Białowieża Towarowa. To za cara niektórym żyło się tak dobrze, że z sentymentem wspominano czasy carskie. To właśnie do Puszczy Białowieskiej car przyjeżdżał na polowania. Białowieża i Puszcza Białowieska stały się później prestiżowym miejscem polowań, do którego zjeżdżali polscy politycy i zapraszali gości. I tak ówczesny prezydent Ignacy Mościcki zaprosił na polowanie Hermana Goringa, działacza nazistowskiego pełniącego wysokie funkcje w ministerstwie III Rzeszy.

To tu żył Jan Potoka, którego Herman Goring za pomoc w polowaniu nagrodził wspólnym zdjęciem. Zdjęciem, które w 1942 roku uwolniło go z więzienia Gestapo, a które dwa lata później stało się podstawą do wywózki przez Sowietów na Sybir. Janowi udało się wrócić do Białowieży po dziesięciu latach łagru, ale zdjęć już nigdy z nikim nie chciał sobie robić. To tu mniej lub bardziej zgodnie żyli obok siebie Polacy, Białorusini i Żydzi. To tu po II Wojnie  Światowej na ocalonych mieszkańców Białowieży zstąpiła zbiorowa amnezja, która wymazała z ich pamięci żydowskich sąsiadów. To tu żył Filomon Waszkiewicz – ostatni bartnik. To tu żył Wiedźmar – człowiek parający się czarną magią i rzucający uroki. To tu żył Makar – carski ogrodnik, kochający kwiaty nader wszystko. To tu żył Mordala – nie tylko zapalony kłusownik, ale też złodziej i awanturnik. Awanturników było tu wielu, którzy całą swoją złość przenosili później na swoje żony. I tu dochodzimy do problemu, o którym w Białowieży wszyscy wiedzieli, ale wszyscy przymykali oczy. Nagminna przemoc rodzinna, która doprowadziła do niejednej tragedii. To o rdzennych mieszkańcach Białowieży, żyjących od pokoleń w swoim hermetycznym świecie. 

Byli jeszcze napływowi. Jedną z nich była Simona Kossak, o której akurat w tej publikacji autorka jedynie wspomina. O wiele więcej miejsca poświęca tym razem Halinie Kopalińskiej. Wychowawczyni w Domu Dziecka, którą podopieczni do tej pory wspominają ciepło i z wielkim szacunkiem. Trafić do grupy pani Haliny to jak dostać gwiazdkę z nieba. Dbała o tych chłopaków jak o swoich własnych synów, których nigdy nie miała. Halina Kopalińska nie opuszczała Domu Dziecka nigdy. Ona w nim mieszkała wraz ze swoimi podopiecznymi, którym oddała swoje serce i dla których poświęciła swoje życie, o których martwiła się nawet wtedy, gdy już jako pełnoletni obywatele opuszczali mury Domu Dziecka. Skąd czerpała siły, aby nawet później sprawdzać jak sobie radzą w dorosłym już życiu? Ona po prostu była dla nich jak matka, a matka zawsze, niezależnie od wieku dziecka, myśli o nim i chce dla niego jak najlepiej.

Przyznam szczerze, że po lekturze trochę inaczej będę spoglądać na Białowieżę. Spacerując dobrze znanymi mi uliczkami jak Stoczek, Zastawa, Parkowa czy Tropinka będę wracała do historii jej mieszkańców. I wiem, że będę chciała poznać to miejsce i ludzi z nim związanych jeszcze bardziej.