sielanka tylko w świecie przyrody

Zofia Nałkowska, Dom nad łąkami

Ta niewielka objętościowo opowieść jest cała przesiąknięta nostalgią i tęsknotą za domem. Za domem położonym nad łąkami w podwarszawskiej miejscowości (Wołomin). To jest opowieść autobiograficzna. Autorka wraca w niej do swoich lat dziecięcych i wczesnej młodości. Jednak paradoksalnie mieszkańcom owego domu nad łąkami poświęca uwagi najmniej. Rzec można, że w ogóle. Za to po kolei z jej pamięci wyłaniają się sąsiedzi. I to ich historie przytacza Nałkowska. Zresztą w 1924 roku w ówczesnym „Tygodniku Ilustrowanym” autorka z opublikowała fragment tej opowieści właśnie pod tytułem „Dzieje sąsiedzkie”, co byłoby dla mnie bardziej adekwatnym tytułem i dla  niniejszej książki.

Ale zanim kilka słów o sąsiadach. Nałkowska wyśmienicie opisuje otaczającą ją przyrodę. Ta plastyczność opisów jest wręcz genialna i czytając widzę te kwitnące łąki, ten las wzrastający i zagęszczający się z każdym rokiem. Uświadamiam sobie tę cykliczność występującą w przyrodzie, gdy wszystko wydarza się w odpowiednim czasie i wiadomo, że tak po prostu ma być. To słońce ogrzewające, ten deszcz życiodajny, ten wiatr przynoszący chłód… Sielanka. 

Ale to sielanka tylko w świecie przyrody. I silnie kontrastuje z życiem dalszych i bliższych sąsiadów Nałkowskiej. To życie ludzkie różami usłane nie jest. Sporadycznie zdarzają się rodziny, w których panuje ład i porządek taki, jakim powinien być. Nałkowska pisze o panu Fersenie i panience Sylwii. Z jej pamięci zostają przywołani Kwietniowe, Szcześniakowie i Dziobakowie. Każda rodzina ze swoją tajemnicą. Każda ze swoją historią. Pojawiały się nowe pokolenia. Inni umierali. Każdy zmagał się z problemami dnia powszedniego. Jedni żyli z tego, co potrafili sami wypracować w swoim gospodarstwie. Inni jeździli do pracy do miasta. Jeszcze inni mający w ręku specjalistyczny fach wędrowali tam, gdzie praca aktualnie była. Jedni budowali się tu, w Wołominie, a inni byli zmuszeni go opuścić. Chrzciny, wesela, pogrzeby, swatanie… Tak w kółko. I tylko zmieniała się perspektywa spostrzegania wszystkiego przez autorkę, która (co jest oczywiste) zupełnie inaczej postrzegała świat i ludzi, gdy była dzieckiem, a już zupełnie inaczej, gdy była młodą dziewczyną. Bo początek tej opowieści poznajemy oczami małej dziewczynki…

W późniejszych już latach, gdy Nałkowska nie spędzała każdego dnia w swoim ukochanym domu nad łąkami, a przyjeżdżała tu latem z jeszcze innej perspektywy obserwowała zmiany, które zaszły pod jej nieobecność. I coraz częściej kończyła rozmowę z poczuciem, że znowu popełniła nietakt.

„Dom nad łąkami” to ciekawa powieść. Szczególnie, gdy uświadomimy sobie kiedy została napisana i wydana. Jestem całkowicie przekonana, że znalazłyby się takie miejsca i dziś, w których nasza rzeczywistość niewiele odbiega od tej opisywanej przez Nałkowską.

Gorąco zachęcam do lektury. Tym bardziej, że całość napisana jest piękną polszczyzną.